XXI əsrdə Hindistan özünü “çoxqoşulma” strategiyasının flaqmanı kimi qələmə verir. Narendra Modinin rəhbərliyi ilə Dehli iddia edir ki, o nə Qərbin, nə də Şərqin tərəfindədir; hər kəslə işləyir, heç kimə qarşı deyil, ideologiyalardan uzaq, yalnız milli maraqlara söykənən siyasət yürüdür. Kağız üzərində bu, ağıllı və çevik model kimi görünə bilər. Reallıqda isə bu yanaşma getdikcə daha çox riyakar, seçici və təhlükəli geosiyasi oyuna çevrilir.

Hindistan bir tərəfdən Qərbə demokratiya və qaydalara əsaslanan dünya nizamı haqqında mesajlar verir, digər tərəfdən Rusiyadan rekord həcmdə neft alır, BRICS-də anti-Qərb ritorikasına göz yumur, eyni zamanda İsraillə, İranla, Səudiyyə Ərəbistanı ilə paralel və ziddiyyətli gündəmlər qurur. Bu artıq balans deyil, prinsipsizlikdir. “Hamı ilə dostluq” iddiası əslində “heç kimə cavabdeh olmamaq” strategiyasına çevrilib. Hindistan özünü Qlobal Cənubun lideri kimi təqdim edir, amma bu liderlik əxlaqi nümunə üzərində yox, taktiki manipulyasiya üzərində qurulub. Qlobal Cənub üçün ədalət, beynəlxalq hüquq və suverenlikdən danışan Dehli iş real regional münaqişələrə gələndə bu prinsipləri rahatlıqla kənara qoyur. “Maraq” anlayışı Hindistan diplomatiyasında artıq ali dəyərə çevrilib və bu maraq hər şeyi - hüququ da, tərəfdaşlığı da, məsuliyyəti də əzir.

Ermənistanı silahlandıran Dehli: Cənubi Qafqazda təhlükəli oyun

Bu riyakarlığın ən açıq nümunələrindən biri Hindistanın Ermənistanı silahlandırmaq siyasətidir. Dehli son illərdə Ermənistana raket sistemləri, artilleriya qurğuları və hərbi texnika satmaqla faktiki olaraq Cənubi Qafqazda yeni silahlanma spiralını qızışdırır. Sual isə çox sadə və çox kəskindir: Hindistanın bu regionda nə işi var? Azərbaycanla heç bir münaqişəsi, regionla tarixi təhlükəsizlik əlaqələri olmayan Hindistan niyə Ermənistanı silahlandırır? Azərbaycanı özünə rəqibmi görür? Yoxsa Pakistanla düşmənçiliyini bütün coğrafiyalara ixrac etmək qərarına gəlib? Əgər Hindistanın məntiqi budursa ki, “Pakistanın dostu mənim düşmənimdir”, bu, artıq qlobal güc iddiası yox, geosiyasi kin və emosional revanşizmdir.

Azərbaycan Pakistanla strateji tərəfdaşdır - bu, açıq və legitim seçimdir. Amma Hindistanın buna cavabı diplomatik balans axtarmaq yox, Ermənistan kimi məğlub olmuş, revizionist və regional sabitliyi pozan bir aktoru silahlandırmaqdırsa, burada “praqmatizm” yox, qərəz var. Dehli bir tərəfdən beynəlxalq hüquqdan, suverenlikdən danışır, digər tərəfdən Ermənistanın uzun illər Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsinə səssiz qalıb, indi isə onu yenidən silahlandıraraq sülh prosesini risk altına atır. Bu siyasət Hindistanın iddiasında olduğu “məsuliyyətli güc” obrazını darmadağın edir, çünki məsuliyyətli güc münaqişə ixrac eləmir. Məsuliyyətli güc məğlub tərəfi revanş üçün silahlandırmaz. Məsuliyyətli güc regional balansı pozan tərəfə çevrilməz. Hindistan isə məhz bununla məşğuldur - özü də minlərlə kilometr uzaqda, anlamadığı, amma manipulyasiya etdiyi bir regionda.

Qlobal Cənubun lideri, yoxsa maraqların girovu?

Hindistanın “çoxqoşulma” strategiyası getdikcə daha artıq özünü ələ verir: bu, neytrallıq deyil, hesablanmış opportunizmdir. Dehli hər masada oturmaq istəyir, amma heç bir masada məsuliyyət daşımaq istəmir. O həm sülhdən danışır, həm silah satır, həm beynəlxalq hüquqdan dəm vurur, həm onu selektiv tətbiq edir, həm dialoqa çağırır, həm də regionlara nifaq toxumu səpir. Bu yanaşma qısa müddətdə Hindistana manevr imkanı verə bilər, amma uzun müddətdə onu etibarsız tərəfdaşa çevirir. Çünki dünya siyasətində hamı ilə oyun oynayanlara bir müddət dözürlər, sonra isə heç kim inanmır. Qlobal Cənubun lideri olmaq üçün təkcə böyük əhali və iqtisadiyyat yetmir; əxlaqi ardıcıllıq lazımdır. Hindistan isə bu ardıcıllığı itirir.

Cənubi Qafqazda Ermənistanı silahlandırmaqla Hindistan özünü sülhün yox, gərginliyin tərəfinə yazdırır. Bu, nə Qlobal Cənubun maraqlarına uyğundur, nə də Hindistanın iddia etdiyi “dayanıqlı dünya nizamı” anlayışına. Əgər “çoxqoşulma” strategiyası belə görünürsə, deməli, problem strategiyada yox, niyyətdədir. Nəticə etibarilə Hindistanın siyasəti praqmatik model kimi təqdim olunsa da, əslində bu, riyakar balans, seçici prinsip və təhlükəli ikili standartlar sistemidir. Bu yol Hindistanı liderliyə aparmır, onu şübhə doğuran gücə çevirir. Tarix dönə-dönə göstərib ki, dünya siyasətində şübhə doğuran güclərin ömrü uzun olmur.

Kəramət QƏNBƏROV,
Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert

Tehsil-press.az