Təsəvvür edin: zəngli saatın səsinə oyanmırsınız, tıxacda saatlarla vaxt itirmirsiniz, başınızın üzərində deyinən müdir yoxdur və işinizi dəniz kənarındakı kafedən idarə edirsiniz. Kənardan baxanda bu mənzərə müasir "ARZULARIN İŞİ" kimi görünür. Lakin bu parıltılı vitrinin arxasında milyonlarla insanı gözləyən ciddi sosial və iqtisadi tələlər gizlənir. Dünyada sürətlə yayılan "sərbəst iş" (frilans) modeli ənənəvi əmək bazarını darmadağın edir, lakin əvəzində bizə nə vəd edir?

Rəqəmlər heç vaxt yalan danışmır və mövcud statistika vəziyyətin qlobal miqyasını açıq şəkildə göstərir. Dünya Bankının və müxtəlif beynəlxalq əmək təşkilatlarının hesabatlarına görə, qlobal işçi qüvvəsinin təxminən 35%-dən çoxu artıq sərbəst iş rejiminə keçib. Proqnozlara görə, 2027-ci ilə qədər inkişaf etmiş ölkələrdə işləyən əhalinin yarıdan çoxu ənənəvi ofis işindən imtina edəcək. Bu, sənaye inqilabından bəri əmək bazarında baş verən ən kəskin dəyişiklikdir. Lakin bu kütləvi köç, sadəcə azadlıq axtarışı deyil, həm də qlobal işsizlikdən sığortalanmaq cəhdidir.

Məsələnin ən kritik tərəfi bu "azadlığın" gətirdiyi risklərdir. Sərbəst işçi olmaq – təhlükəsizlik kəməri olmadan sürətli avtomobil idarə etməyə bənzəyir. Xəstələndiyiniz zaman ödənişli bülleten yoxdur, məzuniyyət pulu yoxdur və ən qorxulusu, gələcək üçün pensiya təminatı yoxdur. Sərbəst işləyən gənclər bu gün yaxşı qazana bilərlər, lakin onlar sabahın iqtisadi böhranları qarşısında tamamilə müdafiəsizdirlər. "Bu ay müştəri olacaqmı?" stresi, nizamsız iş saatları və sosial izolyasiya gənclər arasında "tükənmişlik sindromu"nu (burnout) kütləvi hala gətirib. Evin ofisə çevrilməsi isə şəxsi həyatla iş arasındakı sərhədi tamamilə silir.

Bu riskləri idarə etməyin yeganə yolu "maliyyə intizamı" və "daimi inkişaf" anlayışlarını həyat tərzinə çevirməkdir. Həll yolu sərbəst işdən qaçmaq deyil, onu rəsmiləşdirmək və strateji yanaşmaqdır. Gənclər qazandıqları gəliri sadəcə xərcləmək deyil, fərdi şəkildə sosial sığorta ödənişləri etmək, "qara gün" üçün maliyyə yastığı yaratmaq və hüquqi müstəvidə (VÖEN ilə) fəaliyyət göstərmək məcburiyyətindədirlər. Bu dəyişiklik ona görə vacibdir ki, əgər bu gün sərbəst işləyən ordu öz sosial müdafiəsini düşünməsə, 20-30 il sonra ölkələr təqaüdü və tibbi sığortası olmayan nəhəng, yoxsul bir təbəqə ilə üz-üzə qalacaqlar. Öz gələcəyini sığortalamaq, bu gün qazanılan azadlığın ən vacib şərtidir.

Tehsil-press.az